Roztoczański Park Narodowy leży na Roztoczu Środkowym. Powstał w 1974 r. Obecnie obejmuje powierzchnię 8481,76 ha, z czego 92% zajmują lasy. Ochroną ścisłą jest objętych ponad 880 ha (ok. 10%) lasów Parku. Otoczony jest strefą ochronną, która wynosi 38 000 ha.

Roztocze leży w obszarze dzielącym stare utwory geologiczne platformy wschodnioeuropejskiej od młodszych utworów Europy Zachodniej. Miało to ogromne znaczenie w formowaniu się kontynentu europejskiego. Roztocze jest wciąż aktywne geologicznie, podnosi się około 2 mm na rok.

Roztocze Środkowe ma urozmaiconą rzeźbę terenu. Łańcuchy wapiennych wzgórz o wysokości do 350 m n.p.m. porośnięte wspaniałymi lasami z enklawami pól uprawnych przeplatają się z dolinami wysłanymi piaskami polodowcowymi.

Zróżnicowanie geologiczne, bogata rzeźba terenu, czynniki hydrograficzne, klimatyczne
i glebowe spowodowały, że na stosunkowo małej powierzchni występuje tu aż 47 zespołów roślinnych (19 leśnych i 28 nieleśnych): Najcenniejsze z nich to bór jodłowy i buczyna karpacka - charakterystyczne dla regla dolnego Karpat.

Lasy Parku charakteryzuje duża dynamika rozwoju i dobra zdrowotność`. Przejawia się to łatwością odnowień naturalnych oraz długowiecznością i znacznymi rozmiarami drzew, z których wiele osiąga pomnikowe wymiary.

Gatunkami panującymi w Parku są: sosna, jodła i buk. Z pozostałych około 30 rodzimych gatunków drzew najliczniej występują: dąb, olsza, lipa, brzoza, świerk, modrzew, grab, jawor, jesion i klon. Wiele z nich (np. jodła i buk) osiąga tu granice zwartego występowania.

Flora Parku jest bogata i różnorodna: Spośród ponad-700 gatunków roślin naczyniowych spotkać można - w zależności od siedliska i ukształtowania teren roślinność typowo nizinną jak też gatunki górskie (tojad dzióbaty, żywiec gruczołowaty), północne (zimoziół północny), południowo-wschodnie (pluskwica europejska, powojnik prosty) oraz atlantyckie (rosiczka pośrednia, widłak torfowy). Lista roślin rzadkich obejmuje 65 taksonów, a objętych ochroną gatunkową około (czosnek niedźwiedzi i siatkowaty, zawilec wielkokwiatowy, trzy gatunki rosiczek, liczne gatunki storczyków wraz z najpiękniejszym obuwikiem).

Równie bogata jest fauna Parku. Występują tu wszystkie typowe zwierzęta leśne: jeleń, sarna, dzik, wilk lis, borsuk, kuną, a nad wodami wydra. Okresowo spotyka się łosia i rysia. Liczne są owadożerne ssaki chronione (ryjówki), gryzonie rodziny pilchowatych (orzesznica popielica), a także nietoperze.

W 1979 r sprowadzono bobry (żyjące tu w przeszłości), a w 1982 r. utworze ostoję konika polskiego (potomka tarpana i ras lokalnych).

Spośród ponad 200 gatunków ptaków około 130 gnieździ się regularnie na terenie Parku (m.in.: orlik krzykliwy, trzmielojad, bocian czarny, dzięcioł białogrzbiety, muchołówka białoszyja i mała).

Z gadów spotyka się licznie jaszczurki wraz z padalcem w formie turkusowej, zaskrońca, żmiję zygzakowatą oraz żółwia błotnego. Nie udało się potwierdzić występowania żyjącego tu niegdyś węża Eskulapa.

Wśród płazów liczne są traszki, kumaki, grzebiuszka, rzekotka oraz żaby zielone i brunatne.

Bogaty jest świat bezkręgowców. Obecność wielu mięczaków, wijów, pajęczaków i owadów świadczy o niezwykłości przyrody Parku w skali kraju i Europy.

Lasy Parku przez prawie 400 lat (do końca II wojny światowej) wchodziły skład Ordynacji Zamojskiej. W 1934 r. utworzono pierwszy na tym terenie rezerwat - Bukowa Góra. W roku 1938 wydano tu pierwsze w Polsce zarządzenie o ochronie ptaków drapieżnych. Po wojnie, w latach 1954-1974 utworzono na tym terenie 11 rezerwatów, które weszły w skład tworzonego Parku.

Losy żyjących tu ludzi od bardzo dawna związane były z terenami dzisiejszego Parku. W czasie wojen lasy dawały schronienie i stanowiły bazę do walki, a w okresach pokoju żywiły i dostarczały drewna. Liczne leśne mogiły i pomniki z różnych okresów w Zwierzyńcu i okolicach są świadectwem burzliwej historii tych ziem.

Układ przestrzenny Zwierzyńca powstał pod koniec XVI w. Wtedy to Jan Zamoyski nabył włość szczebrzeską. Obszar położony u podnóża Bukowej Góry przeznaczył na miejsce wypoczynku. Wybudował dwór otoczony ogrodem i urządził zwierzyniec. Dwór odwiedzali królowie: Władysław IV, Jan Kazimierz, Michał Wiśniowiecki. Tu rozkwitła miłość Marii Kazimiery d'Arquien i Jana Sobieskiego. W XVIII w. Teresa i Tomasz Zamoyscy ufundowali "kościółek na wodzie". W początku XIX w. Zwierzyniec stał się osadą urzędniczą i siedzibą Ordynacji Zamojskiej (do 1944 r.). Nigdy nie zatracił charakteru osady-ogrodu Obecnie miasto liczy 3500 mieszkańców.

Roztoczańska Konna Straż Ochrony Przyrody (RK SOP)

RK SOP powstała w roku 1984 z inicjatywy członków Akademickiego Klubu Jeździeckiego
w Lublinie. Obecnie liczy blisko 70 członków. Są nimi studenci i absolwenci lubelskich uczelni, połączeni zamiłowaniem do koni i troską o przyrodę.

RK SOP zajmuje się prowadzeniem kursów jazdy konnej, ochroną przyrody (patroluje teren RPN), prowadzi edukację ekologiczną i akcje informacyjne oraz organizuje rehabilitację dla dzieci upośledzonych (hipoterapię).

Konik polski w Roztoczańskim Parku Narodowym

Koniki polskie są jedyną rasą koni prymitywnych w Polsce. Są one potomkami tarpanów, które żyły niegdyś w puszczach Polski; Litwy i Prus: Odłowione w Puszczy Białowieskiej w I I połowie XVIII w, ostatnie tarpany; umieszczono w Zwierzyńcu - rezerwacie myśliwskim hrabiego ordynata Zamoyskiego. Rezerwat ten zajmował między innymi tereny dzisiejszej ostoi konika polskiego: Na początku XIX wieku tarpany rozdano okolicznym chłopom. Skrzyżowane z końmi domowymi zachowały się w okolicach Biłgoraja da początków XX wieku w postaci prymitywnej rasy koni chłopskich. Dopiero w okresie międzywojennym potomkami dawnych tarpanów zainteresowali się naukowcy, W 1936 roku utworzono w Białowieży rezerwat; gdzie umieszczono najbardziej typowe okazy. Drogą selekcji i hodowli zaczęto odtwarzać postać dawnego tarpana.

Hodowla zachowawcza konika polskiego w RPN prowadzona jest w Warunkach zbliżonych do naturalnych, na obszarze wydzielonym w okolicy stawów "Echo' oraz w warunkach stajennych we Floriance. Ostoja Rezerwatowej Hodowli Konika Polskiego powstała w 1982 roku. Obejmuje ona obszar około 100 ha, w skład którego wchodzą lasy, stawy-z liczną siecią grobli oraz dolina strumienia Świerszcz, który służy konikom jako wodopój. Obecnie w Ostoi przebywa stado około 20 sztuk.

W 1995 r, utworzono Ośrodek Stajennej Hodowli Koników Polskich we Floriance, w którym prowadzane są prace mające na celu odtworzenie cech genetycznych tarpanów wśród koników polskich.

Charakterystyczne cechy konika polskiego to: niski wzrost, (125 135 cm), obfite owłosienie w okresie zimy, maść myszata z Czarną pręgą przez grzbiet, pręgowanie w okolicy łopatek i stawów skokowych. Koniki polskie charakteryzują się dużą siłą w stosunku do masy ciała, wytrzymałością, odpornością na choroby oraz łagodnym temperamentem i charakterem. Rasa ta posiada wybitne właściwości przystosowawcze, charakteryzuje się ogromną żywotnością i zaradnością.

NA TERENIE PARKU NARODOWEGO OCHRONIE PODLEGA CAŁA PRZYRODA OŻYWIONA I NIEOŻYWIONA

ZASADY ZWIEDZANIA (wyciąg)

1. Zwiedzanie Roztoczańskiego Parku Narodowego może się odbywać wyznaczonymi drogami, szlakami i ścieżkami, od wschodu do zachodu słońca.
2. Zwiedzanie Parku ścieżkami poznawczymi, w zorganizowanej grupie liczącej ponad 10 osób wymaga udziału przewodnika, posiadającego licencję wystawioną przez RPN lub innej osoby upoważnionej przez Dyrektora Roztoczańskiego Parku Narodowego.
3. Za wstęp na ścieżki poznawcze i trasę rowerową pobierane są opłaty w wysokości ustalonej przez Dyrektora Roztoczańskiego Parku Narodowego.
4. Zwiedzający zobowiązani są do przestrzegania zasad zwiedzania oraz zakazów wynikających z regulaminu Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego obowiązuje bezwzględny zakaz:

Zrywania roślin
Niepokojenia zwierząt
Puszczania psów
Palenia ognia
Schodzenia ze szlaków
Śmiecenia

Bilety do nabycia w Ośrodku Edukacyjno-Muzelanym,
Zwierzyniec, ul. Plażowa 3