Szlaki rowerowe w okolicach Nielisza

O Gminie Nielisz

Gmina Nielisz położona jest w północno - zachodniej części Padołu Zamojskiego, w pow. zamojskim, woj. lubelskim.
Powierzchnia Gminy Nielisz wynosi 113 km2, zamieszkuje ją ok. 6500 mieszkańców w 25 sołectwach.

Trochę historii
Badania archeologiczne wykazały, że ok. 3500 lat p.n.e na obecnych terenach gminy mieszkała już ludność. We wczesnym średniowieczu powstały liczne osady na granicy Małopolski i Rusi Czerwonej.
Jednak ciągłe walki o Grody Czerwieńskie między książętami ruskimi i Polską powodowały zniszczenia na terenach przygranicznych i nie pozwoliły na szerszy rozwój osadnictwa. Pierwsze pisane wzmianki o miejscowościach z terenu gminy pochodząz lat osiemdziesiątych XIV w., kiedy te tereny (włość szczebrzeszyńska) były własnością Dymitra z Goraja, h. Korczak, podskarbiego wielkiego koronnego. Jak wynika z kolejnej lustracji z 1564 r. właścicielami kilku okolicznych miejscowości byli Anna i Tomasz Nieliscy.
W 1593 r. dobra włości szczebrzeszyńskiej zostały przejęte przez Jana Zampyskiego i włączone w skład Ordynacji Zamojskiej, wielkiego niepodzielnego majątku,
W wyniku reformy carskiej i wprowadzeniu samorządu gminnego w 1864 roku została powołana Gmina Nielisz.
W czasie I wojny światowej przez tereny gminy przetaczała się nawałnica wojenna. Nad Wieprzem^ walczyły 2 armie austriacka i rosyjska. Pamiątkami po tamtych wydarzeniach są cmentarze wojenne w miejscowościach Nawozi Krzak.
W okresie okupacji hitlerowskiej ludność poniosła ogromne straty. Wioski były wysiedlane i pacyfikowane a mieszkańcy mordowani w czasie publicznych egzekucji, m.in. w dniu 4 stycznia 1943 roku niemiecki oddział karny rozstrzelał 60 osób: 22 osoby z Nielisza, 7 z Krzaka, 4 z Wólki Nieliskiej i 17 ze Stawu Noakowskiego. Był to odwet za akcję dywersyjną podczas nocy sylwestrowej 1942/43 przeprowadzoną przez polskich partyzantów na linii kolejoweej Rejowiec - Lwów. Wielu mieszkańców zginęło w obozach zagłady w Oświęcimiu i na Majdanku.
W czasie okupacji na terenie gminy oddziały partyzanckie BCh i AK prowadziły akcje przeciwko nasiedlonymkolonistom niemieckim.
W okresie powojennym wioskj zostały odbudowane. Miejscowi rolnicy dzięki rozwijaniu upraw przemysłowych (chmielu i tytoniu) pozyskiwali fundusze na rozbudowę swoich gospodarstw.
Wielkie nadzieje władze Gminy i mieszkańcy wiążą z wybudowaniem wielkiego zalewu na Wieprzu. Inwestycja ta pozwala na rozwój turystyki rekreacyjnej, przynosząc profity mieszkańcom prowadzącym gospodarstwa agroturystyczne i handel. Jednym z czynników aktywizującym turystykę sąszlaki rowerowe.
W czasie wycieczek rowerowych turyści poznają nie tylko historię tych ziem, ale również współczesne obiekty i piękne nadwieprzańskie krajobrazy przypominające tereny nad Bugiem.
Wycieczki rowerowe najlepiej rozpocząć od Urzędu Gminy w Nieliszu.
Od strony Zamościa można dojechać drogą wojewódzką Zamość -Sitaniec - Krzak - Nielisz - Żółkiewka.
Pociągiem: należy wysiąść na stacji Ruskie Piaski i udać się w kierunku zachodnim do Nielisza.

Szlak „Nad Wieprzem"(zielony)
Prowadzi z Nielisza do Stawu Noakowskiego, dł. 17 km. Początek szlaku znajduje się naprzeciwko Szkoły Podstawowej w Nieliszu. Jedziemy drogą gruntową (w czasie suszy jazda

nieco utrudniona - podłoże piaszczyste). Szlak prowadzi w kierunku m. Ruskie Piaski. Otacza nas las mieszany, rosną tu sosny i dęby. Bardzo gęste podszycie tworzą maliny leśne. Okoliczne lasy obfitują również w grzyby.
Przy samotnym gospodarstwie skręcamy w lewo i dojeżdżamy do mostu na Łabuńce.
Rzeka Łabuńka jest prawym dopływem Wieprza, ma długość - 35 km, pow. zlewni - 515 knV.
Nad tą rzeką położony jest Zamość.
W odlagłości kilkuset metrów na zachód od mostu znajduje się jej ujście do Wieprza.
SzIak doprowadza nas w okolicę d. pałacu w Ruskich Piaskach. Pałac położony jest w parku krajobrazowym (pow. 13 ha). Murowany eklektyczny budynek powstał w 1906 r. Obecnie mieści się tu Dom Opieki dla kobiet. Alejki parkowe wysadzane są m.in, pigwą. Żółte owoce

tego krzewu kształtu gruszkowatego są jadalne. Owoce są kwaśne i cierpkie, ale o przyjemnym intensywnym zapachu, mają zastosowanie jako dodatek zapachowy do przetworów z innych owoców oraz do nalewek. Zachowało się również kilka pomnikowych drzew.
Po wschodniej stronie drogi znajduje się czynna gorzelnia, odbudowana na pocz. XX w. po pożarze w 1885 r. Niegdyś była największą gorzelnią w guberni lubelskiej. Dziennie przerabiała 100 korcy kartofli (1 korzec = 120 litrów).
Dalej udajemy się w kierunku północnym ścieżką wzdłuż piaszczystego traktu. Wjeżdżamy do dużego kompleksu leśnego. Otaczają nas lasy z przewagą dębu (dąbrowa), w podszyciu maliny i jeżyny.
Szlak doprowadza nas do tajemniczego jeziora o równie tajemniczej nazwie Sodoma. Wśród mieszkańców okolicznych miejscowości żywe są do dzisiaj mrożące krew w żyłach opowieści o tajemniczych potworach zamieszkujących w jeziorku. Opowiadano również o dwóch siostrach mieszkających w domku nad jeziorem, które ciągle się kłóciły. W domu ich panowała prawdziwa „sodoma". Miejsce to nocą omijają nawet wędkarze. Chociaż tędy prowadzi najkrótsza droga z Zamszan do Nielisza, podróżni wolą przeklęte jeziorko omijać z daleka.
Za lasem położona jest wioska Zamszany. Niegdyś znajdował się tu folwark. Wjeżdżamy na drogę asfaltową, za wioską mijamy granicę gmin Nielisz i Izbica, wjeżdżamy na teren powiatu krasnostawskiego. W Tarzymiechach skręcamy w kierunku zachodnim i dojeżdżamy do mostu na Wieprzu.

Wieprz - dopływ Wisły, rzeka ma długość 303,2 km, powierzchnia dorzecza 10 415 km2. Płynie przez województwo lubelskie. Źródła na Roztoczu Środkowym (Wieprzowe Jezioro w okol. Tomaszowa Lubelskiego). Tworzy liczne meandry i starorzecza.
Za mostem po prawej ciekawa murowana kapliczka w miejscowości Wirkowice. Szlak skręca w kierunku południowym. Po lewej mijamy fermę strusi afrykańskich.

Dojeżdżamy do Ujazdowa. Wioska położna jest już w Gminie Nielisz w powiecie zamojskim. Na zachodnim wysokim brzegu doliny Wieprza mijamy drewnianą kaplicę p.w. NMP Królowej.
Dalej po lewej rozpoczyna się dworski pfrk krajobrązpwy o pow. 4 ha, w którym znajduje się malowniczo położony dworek murowany, wybudowany w 1874 r. przez Bentkowskich.
O dworku krążą do dzisiaj opowieści o pojawiających się nocą duchach. W czasie okupacji zginęło tu kilku partyzantów. Obecnie dwór jest własnością prywatną. Krajobraz doliny Wieprza przypomina tereny nadbużańskie i jest niezwykle malowniczy.

W Koi. Staw Noakpwski mijamy ciekawąmurowanąkapliczkę. Na zachodzie między budynkami zobaczymy bryłę nowego kościoła parafialnego w Stawie Noakowskim z-1998 r. Kształt świątyni, dzwonnicy i plebani przypomina płynącą łódź żaglową.
Szlak znakowany kończy się przy skrzyżowaniu z drogą wojewódzką Zamość-Żółkiewka.
Zachowując ostrożność przekraczamy drogę wojewódzką (najlepiej pieszo) możemy udać się dalej w kierunku południowym (bez znaków), na pierwszym skrzyżowaniu skręcamy w kierunku zachodnim do miejscowości Koi. Staw Ujazdowski. Wśród łąk za wioską zobaczymy kapliczkę położoną nad źródłem św. Jana.
Obecna kapliczka została wybudowana w 1997 roku na miejscu starej, która uległa zniszczeniu. Wg miejscowej tradycji woda ze źródła św. Jana ma własności uzdrawiające. Dawniej to miejsce było odwiedzane przez liczne rzesze pielgrzymów, teraz nieco zapomniane.

Szlak „Nad Zalewem" niebieski
Prowadzi z Nielisza do Michalowa i wraca do Nielisza, dł. 25 km. Początek szlaku przy Urzędzie Gminy w Nieliszu.

Jedziemy w kierunku zachodnim po koronie zapory wodnej zalewu. Mijamy elektrownie wodną. Warto na chwilę zatrzymać się i spojrzeć na zalew w kierunku południowym. Zalew jest rajem dla wędkarzy i dla osób uprawiających sporty wodne. Zbiornik wodny ma całkowitą powierzchnię 950 ha, pojemność 19,5 min m3, długość linii brzegowej 30 km.
Na skrzyżowaniu za tamą skręcamy w lewo w kierunku południowym. Na skraju wioski Nawóz, po prawej stronie, na wysokiej skarpie znajduje się cmentarz z I wojny światowej.
W czasie wędrówki towarzyszy nam ąały czas wspaniały widok na zalew i okoliczne lasy. Za Nawozem wjeżdżamy w dolinę rzeki Por.
Rzeka (dawniej Pur) ma swoje źródła w miejscowości Batorz, pow. janowski, na Roztoczu Zachodnim.
Na trasie naszej wędrówki możemy spotkać wysokie maszty z antenami - są urządzenia do pomiarów telemetrycznych wokół zalewu.
Jedziemy przez teren Gminy Sułów, miejscowość Deszkowice do Michalowa. Po prawej mijamy zabudowania podworskie oraz drogę w kierunku Szczebrzeszyna. Przy moście możemy zobaczyć czynną elektrownię wodną. Szlak skręca w kierunku północnym!

Proponujemy jednak na chwile zboczyć z trasy w kierunku południowym, drogą żwirową dojedziemy do bramy wjazdowej na teren parku w Klemensowie. W parku (o pow. 140 ha) znajduje.się barokowy zespół pałacowy - dawna rezydencja Zamoyskich od polowy XVIII w do 1939 roku. Zespól obiektów został wzniesiony w latach 1744-46 z fundacji VII ordynata Tomasza Antoniego Zamoyskiego. W parku możemy obejrzeć wiele pomnikowych i rzadkich gatunków drzew.
Po zwiedzeniu parku i obejrzeniu pałacu (zewnątrz) powracamy do szlaku przez Bramę Michalowską. Obok bramy znajduje bardzo ciekawy pod względem architektonicznym domek (Kurza Stopka).
Wędrując na północ po ok. 400 m po lewej stronie na łące wśród potężnych jesionów warto zobaczyć drewniany krzyż.

W latach dwudziestych ubiegłego wieku o Michałowie na Zamojszczyźnie było bardzo głośno. Chłopak prawdopodobnie o imieniu Michałek został przygarnięty przez miejscowego kowala. Nikt nie wiedział skąd przyszedł, bo na ten temat nikomu się nie zwierzał. Do czasu kiedy zaczął głosić kazania i prorokować jedni mówili o parobku Michałku, że głupi. Uważano go też za nieudacznika. Zdarzyło się to w jesienny poranek (22.11.1928 roku). Mieszkańców obudził niecodzienny hałas, a potem dziwny, przerażający głos spod figury. Parobek i pastuch kowala siedział na jej czubku i na śpiąco głosił kazanie. Do wsi zaczęły przyjeżdżać tłumy. Wieść o Michałku, co przepowiada przyszłość, chodzi po wodzie, fruwa i potępia komunistów obiegła całą Polskę. Do maleńkiego, oddalonego o kilka kilometrów od Szczebrzeszyna Michalowa zaczęła ściągać spragniona cudów ludność z odległych nawejt wsi. Tłum był tak gęsty, że Michałka, jak prorokował, mało kto widział. Za to jego kazania niosły się po łące doskonale. Mądry był, jak nie pastuch. Wspinał się ż lekkością, jak w transie na dach kuźni, przepowiadał i głosił kazania. Michałek głosił kajania codziennie, przez półtora roku. Biła od meg&jakaś tajemnicza moc. Kazania Michałka zaczęły gromadzić coraz więcej ludzi.. Zgromadzenia te przynosiły profity nie tylko kowalowi, ale również mieszkańcom Michalowa. Sprzedawano żywność dla pielgrzymów, ale największym powodzeniem cieszyły się zdjęcia „proroka". Postawiono również krzyż w miejscu „objawień" prproka Michałka, którego miejscowy ksiądz nie chciał początkowo poświęcić.
Działania starosty zamojskiego i policji, któja aresztowała Michałka i jego pomocników zakończyły „cuda" w Michałowie.
Jedziemy dalej w kierunku Nielisza, a następnie skręcamy w kierunku wschodnim. Rozproszona zabudowa to Deszkowice II. Szlak skręca w kierunku północnym przy białej figurze.
Dojeżdżamy do kilku zabudowań,-które nazywane są Deszkowice -Lipiny. Po lewej stronie na niewielkiej polanie zobaczymy figurę MB z datą 18 lipca 1906 r. Figurę ufundował XV ordynat Maurycy Zamoyski na pamiątkę spotkania się wtym miejscu z przyszłą małźonką Marią Różą Sapieżanką. Tędy prowadził dogodny trakt z Rejowca od stacji kolei nadwiślańskiej do rezydencji w Klemensowie. Do dzisiaj rosnąwzdłuż drogi pomnikowe lipy.
Szlak skręca do lasu i prowadzi leśną drogą transportową do leśniczówki Nowiny. Okoliczne lasy administruje Nadleśnictwo Zwierzyniec. Niegdyś ten kompleks leśny był własnością Ordynacji Zamojskiej. Urządzano tu huczne polowania. W gajówce ordynackiej znajdowała się psiarnia. Okoliczni mieszkańcy z daleka omijali to miejsce, ponieważ psy często atakowały podróżnych.

Dojeżdżamy do leśniczówki Nowiny. Budynek wybudowany przed II wojną. Obok leśniczówki znajduje się szkółka leśna.
Dalej jedziemy leśną drogą do Nielisza, po lewej stronie mijamy drewniany budynek dawnej szkoły z 1948 roku.
Szlak doprowadza nas do kościoła parafialnego p.w. św. Wojciecha.
Kościół obecnie istniejący powstał po przebudowaniu dawnego w 1859 r. Świątynia jest drewniana, jednonawowa, przy prezbiterium zakrystia, nad nawą wieżyczka z sygnaturką. Ołtarz główny
jest drewniany w stylu barokowym, a w nim obrazy św. Antoniego i św. Wojciecha (mai.

Stelmaski w 1906 r), 2 ołtarze boczne: w jednym obraz NMP Niepokalanego Poczęcia, a w drugim obrazy św. Tekli i św. Mikołaja (mai. Stelmaski w 1907 r). Na chórze muzycznym znajdują się stare organy, remontowane w 1957 r. (dodano nowe głosy). Chrzcielnica pochodzi z 1966 r. Ponadto w kościele jest kilka starych obrazów (m.in. Przemienienia Pańskiego, MB Krasnobrodzkiej).
Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica, w której są 2 dzwony wykonane po U wojnie świa^toWej w firmie Felczyńskiego w Przetnyślu. Na cmentarzu przykościelnym stół kaplica z 1906 r. Powstała z altany, w której witano ordynata hr. Maurycego Zamoyskiego powracającego ze ślubu w kolegiacie zamojskiej do Klemensowa (tutaj była granica ordynacji).
Za kościołem znajduje się duży cmentarz parafialny z licznymi nagrobkami kamiennymi okolicznych włościan.

W pobliżu kościoła znajduje się budynek dawnego Urzędu Gminy w kształcie dworku ziemiańskiego, pamiętający czasy carskie (z 1905 r.).
Tablica upamiętnia mieszkańców Gminy zamordowanych przez hitlerowców. Naprzeciwko znajduje się pomnik ku czci mieszkańców Nielisza zamordowanych w czasie Ił wojny światowej.
Drogą powiatową przez Nielisz powracamy do miejsca startu przy obecnym budynku Urzędu Gminy w Nieliszu.

Oprac, i zdjęcia: Edward Słoniewski
© Prawa autorskie zastrzeżone
Wyd. PTTK Oddział w Zamościu
ul. St.Staszica 31, tel.fax 084 6385687
http://zamosc.pttk.pl
Zamość 2006

dalej »

[ Wróć ]