Pierwsze wzmianki o Horyńcu pochodzą z połowy XVI w. W ciągu stuleci osada wielokrotnie zmieniała właścicieli wywodzących się z możnych rodów magnackich. Istnieje nawet przypuszczenie, że pod koniec XVII w. miejscowość należała do rodu królewskiego Sobieskich. Prawdopodobnie król Jan III zbudował tu zameczek myśliwski i bywał w okolicznych lasach na polowaniach. W XVIII w. wieś została własnością Stadnickich ze Żmigrodzi, którzy wybudowali klasztor. W roku 1815 Horyniec za sprawą małżeństwa Zofii Stadnickiej z Aleksandrem Ponińskim trafił w ręce rodziny Ponińskich. Wykazują oni wielką troskę o rozwój miejscowości. W miejscu dawnego dworu Telefusów wznieśli okazały pałac, wybudowali teatr dworski i cerkiew. Pierwszy zakład przyrodoleczniczy wybudowany został również przez Aleksandra Ponińskiego. Do rozwoju Horyńca przyczyniła się również budowa linii kolejowej Jarosław-Sokal (1884 r.). W połowie lat 20. XX w. zarząd uzdrowiskiem przejmuje rodzina Karłowskich. I właśnie dzięki nim zostaje utworzony Park Zdrojowy (istniejący do dziś). W okresie międzywojennym Horyniec-Zdrój jest znanym kurortem z nowymi łazienkami, krytym deptakiem, parkiem zdrojowym, kortami tenisowymi oraz dobrze wyposażonymi miejscami dla 300 osób, w ponad 16 pensjonatach. Na leczenie zjeżdżali kuracjusze z pobliskiego Lwowa, Stanisławowa, Warszawy, Krakowa, a także goście z zagranicy.
W czasie wojny miejscowość początkowo była pod okupacją sowiecką, a potem niemiecką. Dwa lata po zakończeniu wojny trwały tu ciągle zacięte walki z ukraińską partyzantką (UPA). Z biegiem lat Horyniec zaczął się powoli odbudowywać i ponownie przyjmować gości. W latach 80. XX w. powstał duży kompleks uzdrowiskowo-rehabilitacyjny przy ul. Sanatoryjnej. Uzdrowisko wykorzystuje występujące lecznicze wody siarczkowe i bogate złoża borowiny. W 1998 r. miejscowość oficjalnie otrzymała status uzdrowiska.
Dowodem bogatej historii osady są liczne zabytki. Najokazalszy jest Pałac Ponińskich z zespołem parkowym, stojący w miejscu byłego dworu. Obecną formę, z charakterystyczną kamienna fasadą, pałac otrzymał podczas przebudowy na początku XX w. (obecne sanatorium Bajka). Nieopodal jest Teatr Dworski z klasycystyczną fasadą z połowy XIX w. (obecnie Ośrodek Kultury, kino i informacja turystyczna).
Tekst i zdjęcia:
Mirek OSIP-POKRYWKA,
autor nowego przewodnika po polskich uzdrowiskach, który się ukaże w 2008 r.
Pełna wersja tekstu znajduje się w wydaniu TZ nr 51 (wydanie świąteczne) z dnia 19 grudnia 2007 r.
