Roztocze - od Kraśnika po Lwów

Przełomy rzeczne Roztocza jako modelowe obiekty w edukacji ekologicznej

Przełomy rzeczne Roztocza jako modelowe obiekty w edukacji ekologicznej
autorzy: Bożenna Czarnecka, Bronisław Janiec
wydawca: Wydawnictwo UMCS

"Środowiska przyrodnicze rzek i terenów nadrzecznych odznaczają się jednym z najwyższych na Ziemi wskaźników produkcji biologicznej, różnorodności gatunkowej i liczebności organizmów. Nie dziwi zatem fakt, że wśród obszarów o priorytetowym znaczeniu dla ochrony bioróżnorodności na kontynencie europejskim znalazły się dzikie, nieuregulowane rzeki i strumienie, określane jako najcenniejsze „korytarze życia" i „aorty krajobrazu", często pozostające poza sferą zainteresowań badaczy. Doliny rzeczne stały się również kluczowymi obiektami splatającymi w sieć system obszarów chronionych Europy i Polski (EECONET i ECONET-POLSKA). Ważną rolę w tym systemie odgrywa region Roztocza, obszar o wyjątkowych walorach krajobrazowych i przyrodniczych, w granicach którego znajdują się niemal wszystkie elementy sieci ekologicznej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym: obszary węzłowe, biocentra i strefy buforowe oraz korytarze ekologiczne.
W dotychczasowych licznych publikacjach z tego obszaru (ich przegląd zostanie przedstawiony w kolejnych rozdziałach książki) raczej niewiele uwagi poświęcono samym rzekom i dolinom rzecznym. Nieprzypadkowo zatem autorzy niniejszej książki wybrali jako obiekty zainteresowań badawczych i dydaktycznych właśnie ten element krajobrazu Roztocza - doliny rzeczne, znane, ale jak się okazuje, nie do końca poznane. Publikacja, którą oddajemy do rąk Czytelników, jest spopularyzowaną monografią naukową o tematyce interdyscyplinarnej, obejmującą problemy z dziedziny geomorfologii, hydrografii, hydrochemii, gleboznawstwa, ekologii i ochrony przyrody strefy krawędziowej Roztocza Tomaszowskiego. Może być wykorzystywana w szeroko rozumianej edukacji ekologicznej, zarówno formalnej, na różnych poziomach kształcenia, jak i nieformalnej, związanej z turystyką indywidualną i zorganizowaną. Została pomyślana tak, aby każdy z potencjalnych odbiorców znalazł w niej informacje na odpowiednim dla siebie poziomie: poczynając od poznania z jednej strony pospolitych, z drugiej zaś rzadkich obiektów przyrody ożywionej i nieożywionej (czemu służą liczne fotografie) poprzez charakterystykę modelowych układów przestrzennych ekosystemów zboczy i den dolin (zilustrowanych na schematach), aż po istotne i często skomplikowane problemy zależności przyrodniczych, będących przedmiotem zainteresowania specjalistów z różnych dziedzin. Książka ta - w odróżnieniu od dostępnych przewodników turystyczno-krajoznawczych - jest zatem przeznaczona nie tylko dla turystów odwiedzających ten malowniczy i przyrodniczo cenny region, zainteresowanych szeroko rozumianą problematyką ekologiczną, ale również dla nauczycieli przyrody, biologii i geografii, prowadzących zajęcia terenowe i wycieczki szkolne, uczniów na poziomie gimnazjalnym i licealnym oraz studentów biologii, geografii i ochrony środowiska. Wierzymy, że zainteresuje ona także profesjonalistów z różnych dziedzin badawczych ze względu na fakt, że zawiera liczne, niepublikowane dotąd informacje. Odnalezienie w tekście ważniejszych terminów ekologicznych i geograficznych, jak też nazw roślin, grzybów i zwierząt oraz zbiorowisk roślinnych ułatwiają skorowidze tematyczne. Z myślą o odbiorcy zagranicznym zamieszczono obszerne streszczenie i opisy fotografii, tabel i rycin w języku angielskim.
Wobec bogactwa na rynku księgarskim różnego typu wydawnictw pomocniczych (klucze, leksykony, przewodniki, atlasy, albumy), służących do rozpoznawania grzybów, roślin i zwierząt, w niniejszej publikacji pominięto opisy pospolitych gatunków, starając się w zamian ukazać bogactwo i złożoność świata ożywionego i nieożywionego dolin rzecznych, pomóc w dostrzeganiu wzajemnych zależności pomiędzy różnymi elementami środowiska. Książka nie jest jednakże przewodnikiem dydaktycznym po istniejących ścieżkach przyrodniczych i znakowanych szlakach turystycznych. Zamiarem autorów było natomiast uświadomienie potencjalnym odbiorcom tych relacji, które są niekiedy trudne do samodzielnego zaobserwowania wzdłuż przemierzanej trasy. Próbujemy ponadto wskazać możliwości takiej modyfikacji szlaków lub ścieżek dydaktycznych, aby przy minimalnym zagrożeniu dla środowiska dolin ukazać z jednej strony modelowe układy ekologiczne, z drugiej zaś osobliwości czy wręcz tajemnice poszczególnych obiektów. Autorom opracowania przyświecał jeszcze jeden cel, aby stało się ono materiałem pomocniczym dla administracji terenowej w zakresie planowania przestrzennego oraz działań na rzecz zrównoważonego rozwoju gospodarczego i turyzmu.
W przeciwieństwie do innych opracowań popularnonaukowych na temat Roztocza, bazujących najczęściej na wielokrotnie wykorzystywanych źródłach publikowanych, zawierających niekiedy zdezaktualizowane lub wręcz mylne informacje, niniejsza książka opiera się w przeważającej większości na nowych, oryginalnych wynikach prac badawczych, realizowanych przez autorów w latach 1997-2001. (...) Zdecydowana większość wyników jest jednakże publikowana po raz pierwszy."
fragment wstępu Autorów

« wstecz		dalej »

[ Wróć ]