|
Strona 3 z 4
 Przemierzamy Południowo-roztoczański Park Krajobrazowy (Lubelskie za nami, to już Podkarpackie). Przyjechaliśmy z uzdrowiska Horyniec (3 km) wąską, dość kiepską drogą (na szczęście w okolicy na potęgę kładzie się nowy asfalt przy udziale funduszy Unii Europejskiej). Wieś Radruż wzmiankowana w źródłach już w 1444 r. to utopione w zieleni domki i -jak podają przewodniki - najcenniejszy zespół cerkiewny w Polsce (dziś obiekt muzealny).
Odbijamy wlewo przy znaku z cerkiewką, potem jedziemy kawałek piaszczystym duktem. Po bokach potężne drzewa. (Chyba nigdy dotąd nie widziałam ich tylu i tak imponujących, jak w tych okolicach! Co krok wydajemy okrzyki podziwu na widok wspaniałych lip, dębów i akacji). Po chwili z za zakrętu wyłania się malowniczy pagórek. Całość troszkę przypomina średniowieczny gród. Nic dziwnego. Ten prawdopodobnie najstarszy kompleks cerkiewny w Polsce miał charakter obronny - pełnił funkcję chłopskiej warowni w czasach wojen (w XVII w. wieś często nękali Tatarzy, ponoć na drzwiach pozostały ślady ich toporów). I to się czuje!
Cerkiew św. Paraskewy ze stojącą tuż obok dzwonnicą powstała w 1583 r. zapewne z fundacji starosty lubaczowskiego Jana Plaży. Otaczają mur z łamanych kamieni kryty gontowym daszkiem. „Drewniana budowla typu bojkowskiego, orientowana, na rzucie trzech kwadratów. Wzniesiona została przez mistrzów wykorzystujących doświadczenia ciesielstwa późnogotyckiego. Reprezentuje typ archaiczny, sięgający średniowiecza" - głosi napis.
Całość robi piorunujące wrażenie, no i jest w znakomitym stanie - ostatni gruntowny remont miał miejsce w latach 1964-66. Dębowe podwaliny osadzono na kamiennej podmurówce, wyżej konstrukcja zrębowa z jodłowych belek na obłap, łamany dach cały w ciemnym goncie. Dookoła budowli biegną niskie, otwarte podcienia - to soboty. Dawały schronienie wiernym, którzy wcześniej, już w sobotę właśnie, przybywali na modły z daleka i tu spędzali noc. Owalne podwórko otacza krąg wysokich lip. W trawie resztki kamiennych nagrobków. Z tyłu cerkwi wrośnięta w ziemię tablica nagrobna z 1682 r., prawdopodobnie żony wójta Katarzyny Dubniewiczowej (z tym nazwiskiem wiąże się niezwykła historia tatarskiej branki, ale to już materiał na osobną opowieść). Cała pokryta napisami - zarósł ją mech, więc z trudem odcyfrowujemy pojedyncze słowa w cyrylicy.
Mimo panującego na zewnątrz lipcowego upału w środku jest niezwykle chłodno. Podziwiamy urodę wiekowej stolarki. Na ścianie ikonostasowej i w prezbiterium można dostrzec pozostałości oryginalnych polichromii z figurami (w tym malowidło o charakterze epitafijnym przedstawiające trzech ojców Kościoła) i ornamentami. Jest i malowany krzyż z datą powstania polichromii - 1648 r. Ołtarzyki i współczesne święte obrazki (jak dowiem się później, wiele elementów wyposażenia cerkwi, w tym ikony, trafiło do muzeów w Lubaczowie, Łańcucie i we Lwowie) zdobią charakterystyczne białe „ręczniki" z krzyżykowym haftem.
Na lewo od potężnej bramy wejściowej stoi wysoka drewniana dzwonnica z przełomu XVI/XVII w. „Konstrukcja słupowa na planie kwadratu, z nadwieszoną izbicą, dach namiotowy, z gontu" - czytam w opisie. Przeciskamy się przez niziutkie wejście (trzeba skulić się wpół) i dalej łamanymi schodkami prawie pod sam dach. Stąd najlepiej widać wspaniałą konstrukcję cerkwi. Wokół morze zieleni. Sąsiedni pagórek po prawej stronie bieleje krzyżami z wapienia (powstawały w działających do II wojny kamieniarskich warsztatach w niedalekim Bruśnie Nowym i Starym).
Za chwilę już tam jesteśmy. Tuż przy dróżce wśród potężnych drzew las nagrobków wysokich na metr-pół-tora. Smukły cokół, na nim trójlistnie zakończony krzyż z postacią Chrystusa, u jego stóp Matka Boska i Maria Magdalena - to najczęściej powtarzający się motyw. Figury są wzruszające, mają w sobie jakąś archaiczną prostotę. Niektóre zdobią girlandy plastikowych kwiatów.
Obchodzimy pagórek z cerkwią dookoła. Na jej tyłach stoi tzw. dom diaka. Murowany, o kształcie bielonego sześcianu. Piękne drewniane drzwi zamknięte. Zaglądamy przez kraty w okienku - tylko jedna izba, kompletnie pusta.
Na pagórku tuż obok kolejny cmentarz, o wiele większy. Choć ogrodzony, jest w dość podłym stanie. Ale i tak robi niezwykłe wrażenie. Brodzimy wśród wysokich jak my pokrzyw i malin. Nagrobkówjest podobno 420. Najwięcej bruśnieńskich, ale trafiają się i współczesne, już z lastryka. Wokół szumią stare lipy.
Porajechać. Na Szlaku Architektury Drewnianej czeka nas jeszcze wiele niespodzianek.
gazeta Turystyka
9-10 września 2006 r.
nr 36 (146)
|
