Roztocze
Ciągnące się od Kraśnika do Lwowa pasmo (20 km szerokości i 180 kilometrów długości) niewysokich, lesistych wzgórz, zbudowanych z piaskowców i wapieni. Najcenniejsze gatunki roślin i zwierząt objęte zostały ochroną w Roztoczańskim Parku Narodowym i kilku parkach krajobrazowych. Roztocze Zachodnie, lessowe, pokryte jest gęstą siecią malowniczych, stromościennych wąwozów. Roztocze Środkowe to kraina wapiennych, porośniętych lasem wzgórz. Jest najlepiej zagospodarowane turystycznie. Roztocze Wschodnie, zwane też Południowym, to najdziksza część pasma po polskiej stronie; znajdują się tu najwyższe roztoczańskie wzniesienia - Wielki Dział i Krągły Goraj (395 metrów n.p.m.).
Zamość
Nie leży co prawda na Roztoczu, ale jest naturalną bazą wypadową i najciekawszym z okolicznych miast. Kazał je wznieść kanclerz Jan Zamoyski jako siedzibę rodową, potężną twierdzę oraz centrum handlu, kultury i nauki. Miasto wraz z założeniami obronnymi zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando, tworząc jeden z najcenniejszych renesansowych zespołów urbanistycznych Europy.
Najbardziej znaną budowlą jest ratusz z charakterystycznymi reprezentacyjnymi schodami i wysoką wieżą. Rynek otaczają kolorowe, misternie zdobione kamieniczki z podcieniami. Latem na Rynku Wielkim organizowane są przedstawienia, koncerty i zabawy oraz Jarmark Hetmański nawiązujący do dawnych tradycji miasta.
Najcenniejszym zabytkiem Zamościa jest XVI--wieczna katedra Św. Tomasza. Nowoczesne fortyfikacje bastionowe sprawiły, że Zamość przetrwał oblężenie Kozaków Chmielnickiego oraz armii szwedzkiej w czasie potopu. O wojskowej tradycji miasta przypomina wystawa militariów w Muzeum Barwy i Oręża w dawnej zbrojowni zamkowej.
Szczebrzeszyn
Miasteczko, znane z wiersza Jana Brzechwy o brzmiącym w trzcinie chrząszczu (któremu zresztą mieszkańcy wystawili pomnik), jest najstarszym ośrodkiem miejskim na Zamojszczyźnie. Przy brodzie na rzece Wieprz znajdował się niegdyś jeden z grodów czerwieńskich, później stanął tu zamek, który spłonął w 1583 roku. Do dziś zachowała się ruina murowanej wieży mieszkalnej.
Do okupacji niemieckiej w Szczebrzeszynie żyła liczna społeczność Żydowska, po której pozostała okazała synagoga (obecnie Dom Kultury) oraz malowniczy kirkut. Inne cenne zabytki to ratusz, kościół parafialny św. Mikołaja w stylu renesansu lubelskiego, po franciszkański kościół św. Katarzyny i nieczynna od lat pounicka cerkiew Uspienja.
Na zachód od miasta zaczyna się plątanina malowniczych wąwozów lessowych zwana Piekiełkiem. Polecam uwadze położone we wsi Sąsiadka imponujące grodzisko otoczone wałami i fosą - dawny gród czerwieński Sutiejsk.
Zwierzyniec
Miasto wzięło swą nazwę od utworzonego w XVI wieku zwierzyńca, w którym trzymano m.in. żubry, łosie, jelenie, dziki, wilki, rysie i dzikie konie leśne - tarpany. W pobliskiej osadzie stał dwór, a później pałac--rezydencja Marii Kazimiery d'Arquien, żony Jana „Sobiepana" Zamoyskiego. W teatrze Na Wyspie występowały zespoły z Włoch, a po stawie pływano weneckimi gondolami. Na wyspie ordynat Tomasz Antoni Zamoyski zbudował niewielki barokowy kościół, uznawany za najpiękniejszy zabytek Roztocza. W miasteczku warto obejrzeć rezydencję zarządcy ordynacji, drewnianą willę w stylu alpejskim oraz stojący w parku miejskim jedyny chyba na świecie pomnik upamiętniający plagę szarańczy z 1859 roku.
W pobliżu jest malowniczy staw Echo z piaszczystą plażą i kąpieliskiem. Na brzeg przychodzą żyjące na swobodzie w tutejszym lesie koniki polskie.
Roztoczański Park Narodowy
Został powołany do życia w 1974 roku; ma powierzchnię 8482 ha, z czego ponad 90 proc. zajmują lasy. W rezerwatach chronione są najcenniejsze ostoje buczyny karpackiej i boru jodłowego.
Rosną tu m.in. owadożerne rosiczki i kilkanaście odmian storczyków, z najpiękniejszym z nich obuwikiem pospolitym. W lasach spotkać można jelenie, sarny, dziki, lisy i borsuki. W wodach żyją traszki, liczne rodzaje żab, żółwie błotne, turkusowe padalce oraz bobry i wydry, które ostatnio bardzo się rozmnożyły. Wśród mnóstwa gatunków ptaków najciekawsze to orlik krzykliwy, trzmielojad, głuszec i czarny bocian. Symbolem parku jest konik polski, potomek tarpana; stado tych zwierząt spotkać można nieopodal stawu Echo w Zwierzyńcu lub w położonej pośród lasów Floriance.
Po parku prowadzą cztery szlaki turystyczne, trasa rowerowa i trzy ścieżki dydaktyczne. Trzeba koniecznie wybrać się na Bukową Górę, gdzie podziwiać można drzewostany bukowe oraz jodłowe i z której rozciąga się piękny widok na okoliczne wzgórza i spacyfikowaną przez hitlerowców podczas ostatniej wojny wieś Sochy.
Na obrzeżu parku leży malownicza wioska Guciów z grodziskiem i prywatnym skansenem państwa Jachymków, zaś w sąsiednim Bondyrzu powstało muzeum partyzanckie, którym opiekuje się pan Jan Sitek. Są w nim rzadkie egzemplarze broni oraz unikalny ołtarz polowy Armii Kraków.
Krasnobród
Miejscowość wypoczynkowa, a od niedawna także uzdrowisko z bogatymi źródłami solankowymi położona w malowniczej dolinie Wieprza. Krasnobród, nazywany roztoczańską Częstochową, słynie z sanktuarium maryjnego, licznych kapliczek i cudownych źródełek. W zabudowaniach ufundowanego przez Marysieńkę Sobieską klasztoru Dominikanów umieszczono Muzeum Sakralne oraz Muzeum Wsi Krasnobrodzkiej ze zbiorami geologicznymi i etnograficznymi. Zachęcam do obejrzenia drewnianego spichlerza i drewnianej kapliczki „Na wodzie", wzniesionej nad źródłem słynącym z właściwości leczniczych i mającym ponoć moc przywracania miłości.
SZUMY - roztoczańskie wodospady
W okolicy Suśca utworzono wiele rezerwatów przyrody. Najsłynniejszy to „Szumy nad Tanwią" z licznymi kaskadami na skalistych progach. Inny ciekawy rezerwat, a zarazem jedno z najpiękniejszych miejsc na Roztoczu to „Czartowe Pole" z szumami na rzece Sopot i ruinami starej papierni.
Tomaszów Lubelski
W mieście założonym w 1590 roku przez Jana Zamoyskiego do dziś zachował się piękny modrzewiowy kościół z 1727 roku. W ołtarzu głównym jest cudowny obraz Matki Bożej Szkaplerznej. We wrześniu 1939 roku żołnierze polscy stoczyli tu krwawą bitwę z Niemcami. W muzeum regionalnym im. Janusza Petera jedną z sal poświęcono dawnym żydowskim mieszkańcom Tomaszowa.
Bełżec, Hrebenne, Siedliska
Podczas okupacji w hitlerowskim obozie śmierci w Bełżcu zamordowano i spalono kilkaset tysięcy Żydów; na miejsce położonego w pobliżu stacji dawnego obozu trudno jest trafić, nie prowadzą bowiem do niego żadne drogowskazy. [przyp. admina: obecnie W miasteczku zobaczyć można ciekawą drewnianą cerkiew Św. Bazylego oraz imponujący jałowiec drzewiasty o blisko metrowym obwodzie pnia. Przy drodze prowadzącej do przejścia granicznego w Hrebennem widać dziesiątki żelbetonowych bunkrów tzw. Linii Mołotowa, które nie zdołały zatrzymać niemieckiej ofensywy w 1941 roku. W Hrebennem na wzgórzu znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków architektury sakralnej wschodniej Polski - drewniana XVII--wieczna cerkiew św. Mikołaja. Nieopodal Siedlisk znaleźć można fragmenty skamieniałych drzew z okresu mioceńskiego (sprzed 13--14 min lat).
Narol
W końcu XVIII wieku Feliks Antoni Łoś wzniósł w Narolu okazały barokowo--klasycystyczny pałac z rozległym parkiem. Spalony w 1945 roku, odnawiany jest obecnie przez prywatnego właściciela. W ufundowanym przez Łosiów kościele parafialnym zobaczyć można ich kryptę rodową. Kamień przed ratuszem upamiętnia rozgromienie przez Jana III Sobieskiego w 1672 roku pod Narolem watahy Tatarów i uwolnienie dwutysięcznego jasyru. Przez dziesięciolecia okazały pałac, siedziba rodowa Łosiów, był smętną ruiną. Po remoncie będzie siedzibą europejskiej akademii muzycznej.
Horyniec i Radruż
W leżącym w pobliżu granicy ukraińskiej Horyńcu Zdroju znajduje się uzdrowisko z leczniczymi wodami siarczkowymi. Główną atrakcją miasteczka jest XVIII-wieczny klasztor Franciszkanów, klasycystyczny teatr dworski oraz pałac dawnych właścicieli Horyńca - Ponińskich - w którym obecnie mieści się sanatorium.
Trzy kilometry od Horyńca, w kierunku granicy, zachował się obronny zespół cerkiewny w Radrużu, jeden z najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej w Polsce. Dachy i ściany wybudowanej w końcu XVI stulecia cerkwi św. Paraskiewy oraz sąsiedniej, wolno stojącej dzwonnicy pokryte zostały gontem. Całość otacza solidne kamienne ogrodzenie i ocieniają pomnikowe lipy pamiętające ponoć czasy króla Jana III Sobieskiego. Warto odwiedzić zabytkowy nastrojowy cmentarz z kamiennymi bruśnieńskimi nagrobkami.
