|
Strona 4 z 8
Jak wyglądają schrony bojowe?
Wszystkie zbudowane schrony to oryginalna konstrukcja radziecka. Schrony stawiane przez radzieckich budowniczych otrzymały serię nowoczesnych i godnych odnotowania rozwiązań. Tradycyjnie dla fortyfikacji rosyjskich otrzymywały one przelotnie, bardzo dobrze chroniące wejścia. Zapewniono dobre warunki do walki, wyposażając wszystkie schrony w chowane peryskopy i nowoczesne uzbrojenie. Były uzbrojone w 1-2 armaty ppanc. oraz 1-6 ciężkich karabinów maszynowych. Uzbrojenie osadzano w gazoszczelnych kulistych jarzmach wmontowanych w pancerz strzelnicy.
Przekrój poziomy górnej kondygnacji schronu bojowego nr 7 z punktu oporu Wielki Dział według J. Grechuty (1998)
Większość schronów była dwukondygnacyjna, ale niektóre posiadały trzecią kondygnacj ę, którą stanowiły zbiorniki wody, szambo lub zbiorniki na łuski wystrzelonej amunicji. Na kondygnacji górnej znajdowały się: stanowisko dowódcy schronu, stanowiska ogniowe, izba obserwatora z peryskopem, sień z szybem komunikacji pionowej, przedsionek będący zarazem śluzą przeciwgazową i przelotnią. Wejścia broniły pancerne drzwi flankowane strzelnicami i gazoszczelna śluza. Na dolnej, podziemnej kondygnacji, znajdowały się maszynownia, magazyny amunicji, żywności oraz pomieszczenia żołnierzy i latryna. Zadbano również o warunki do długotrwałej obrony - pod podłogą umieszczano przeważnie studnię lub duży zbiornik na wodę i szambo. To ostatnie znajdowało się zawsze w rejonie wejścia i przelotni, gdzie znajduje się otwór umożliwiający załatwianie potrzeb fizjologicznych.
Projektanci starali się zapewnić odpowiednią wytrzymałość schronów. Większość budowano według norm przewidujących zapewnienie odporności przed działaniem pocisków kalibru do 203 mm. Grubość stropu takiego schronu wynosi 175 cm, ściany narażonej 150-200 cm, ścian ze strzelnicami 150 lub 120 cm, bocznych 120-175 cm, tylnych 100-120 cm. Stropy i ściany narażone wzmocniono blachą stalową opartą na dwuteownikach, a z zewnątrz układano kamienną warstwę rozpryskową. Grubości żelbetu są zróżnicowane w zależności od przewi-
Przekrój pionowy, wzdłuż linii AB na rys. 14, schronu bojowego nr 7 z punktu oporu Wielki Dział według J. Grechuty (1998)
dywanego kąta upadku pocisku, co wynikało z położenia obiektu w głębokości obrony. Do słabych stron radzieckich schronów należą cienkie stropy i ściany wewnętrzne (stropy o grubości 30 cm, ściany nośne 60-80 cm, a działowe 20-30 cm). Ściany i stropy tej grubości nie stanowią żadnego zabezpieczenia w wypadku eksplozji wewnątrz schronu. Uwagę zwraca też żenująco niska jakość robót betoniar-skich. Na ścianach niejednokrotnie widać etapy budowy, na których brakło cementu lub drobnych kruszyw.
Wśród obiektów daje się wyodrębnić pięć podstawowych typów schronów bojowych, różniących się wielkością liczbą podziemnych kondygnacji, grubością ścian i stropów, kubaturą, wyposażeniem i uzbrojeniem. W każdym z typów występuje parę modeli i ich mutacji. Są też wyjątki i konstrukcje nieszablonowe.
Największe obiekty to tradytory artylpryjskie, w rosyjskiej terminologii zwane półkaponierami artyleryjskimi, służące do prowadzenia ognia dalekosiężnego i bocznego, flankującego międzypole. Każdy z nich uzbrojony był w dwie armaty forteczne 76,2 mm i bardzo często w ckm. Występują różne modele tych schronów, zwykle dwu-kondy gnacyj ne, wyj ątko wo j ednokon-dygnacyjne; każdy tradytor posiadał peryskop do obserwacji okrężnej, a niektóre dodatkowo kopuły pancerne bojowe lub obserwacyjne. Większość tra-dytorów posiadała rowy diamentowe, obudowane cienką, żelbetową ścianką. Do rowu diamentowego były wyprowadzone otwory zrzutowe łusek działowych i ckm.
Schrony do ognia bocznego (lub dwubocznego), w rosyjskiej terminologii zwane półkaponierami (lub kapo-nierami), uzbrojone w armatę przeciwpancerną 45 mm sprzężoną z ckm oraz ckm. Niektóre z nich wyposażano w polskie kopuły pancerne. Mają one dwie kondygnacje, a na pozycjach tyłowych -jedną. Z reguły posiadają też rów diamentowy. Specyficzną konstrukcją są schrony tego typu budowane na pozycjach tyłowych. Są to obiekty jednokondygnacyjne, bardzo oszczędnie rozplanowane (bez rowu diamentowego), oparte na tym samym planie, występujące tylko w dwóch odmianach: z armatą ppanc i ckm lub wyłącznie z ckm.
Schrony do ognia czołowego budowane były w dwóch podstawowych odmianach: prowadzące ogień w dwóch lub trzech zasadniczych kierunkach, uzbrojone w armaty przeciwpancerne i ckm lub tylko ckm.
Małe jednoizbowe schrony, wydosażone w działa lub ckm budowano, aby uzupełnić i wzmocnić obronę na wybranych kierunkach na całej głębokości obrony. W zależności od wariantu, były dostosowane do prowadzenia ognia czołowego lub bocznego.
Ostatni typ to obiekty obserwacyj-no-dowódcze, które wyposażono w dwa peryskopy. Nie posiadały one uzbrojenia.
"Roztocze Wschodnie"
Przewodnik nie tylko dla turystów
Paweł Wład, Marek Wiśniewski
Wydawnictwo naukowe turystyczne i edukacyjne
Wydanie trzecie, Mielec 2004
|
